Bài › Công nhân và người làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm
Tiền lương, tăng ca và nghề nặng nhọc: tự kiểm tra phiếu lương
- Từ 01/01/2026, lương tối thiểu tháng là 5.310.000 đ (vùng I) đến 3.700.000 đ (vùng IV).
- Tăng ca phải được bạn đồng ý; tối đa 40 giờ/tháng và 200 giờ/năm (một số ngành tới 300 giờ/năm).
- Mỗi lần trả lương, công ty phải đưa bảng kê ghi rõ lương, tiền tăng ca, tiền làm đêm và các khoản trừ.
1. Lương tối thiểu vùng từ 01/01/2026
Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP:
| Vùng | Theo tháng | Theo giờ |
|---|---|---|
| I | 5.310.000 đ | 25.500 đ |
| II | 4.730.000 đ | 22.700 đ |
| III | 4.140.000 đ | 20.000 đ |
| IV | 3.700.000 đ | 17.800 đ |
Vùng tính theo nơi công ty (hoặc chi nhánh) hoạt động, không theo quê bạn. Danh sách xã, phường thuộc từng vùng nằm ở Phụ lục của nghị định. Sau khi sáp nhập tỉnh, xã năm 2025, hãy tra theo tên xã, phường mới.
Đây là mức thấp nhất cho công việc giản đơn trong điều kiện bình thường, trả cho đủ giờ làm bình thường – chưa tính tăng ca.
2. Phiếu lương phải ghi những gì
Điều 95 khoản 3: “Mỗi lần trả lương, người sử dụng lao động phải thông báo bảng kê trả lương cho người lao động, trong đó ghi rõ tiền lương, tiền lương làm thêm giờ, tiền lương làm việc vào ban đêm, nội dung và số tiền bị khấu trừ (nếu có).”
Phiếu lương chỉ ghi “tổng nhận” là chưa đủ.
Trả đúng hạn: lương tháng trả 1 tháng 1 lần hoặc nửa tháng 1 lần, vào thời điểm cố định. Nếu bất khả kháng, cũng không được chậm quá 30 ngày; chậm từ 15 ngày trở lên phải trả thêm ít nhất bằng lãi tiền gửi kỳ hạn 1 tháng (Điều 97).
3. Tăng ca: phải tự nguyện, có giới hạn
Điều 107 khoản 2: Người sử dụng lao động được sử dụng người lao động làm thêm giờ khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu, trong đó có: “a) Phải được sự đồng ý của người lao động”.
Giới hạn giờ làm thêm (Điều 107 khoản 2, 3, 4):
- không quá 50% số giờ làm bình thường trong 1 ngày (nếu tính giờ làm theo tuần: tổng giờ làm bình thường và làm thêm không quá 12 giờ/ngày);
- không quá 40 giờ/tháng;
- không quá 200 giờ/năm; một số ngành (dệt, may, da, giày, điện, điện tử, chế biến nông, lâm, diêm nghiệp, thủy sản…) được tới 300 giờ/năm, và công ty phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh.
Cả 3 giới hạn này phải được bảo đảm cùng lúc.
4. Cách tính tiền tăng ca
Theo Điều 98, tiền làm thêm giờ ít nhất bằng:
| Làm thêm vào | Ít nhất |
|---|---|
| Ngày thường | 150% |
| Ngày nghỉ hằng tuần | 200% |
| Ngày lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương | 300% (chưa kể tiền lương ngày lễ) |
- Làm việc ban đêm (22 giờ – 6 giờ): cộng thêm ít nhất 30%.
- Làm thêm giờ vào ban đêm: cộng thêm 20% tiền lương của giờ làm ban ngày cùng loại ngày đó.
Ví dụ (cách tính hướng dẫn tại Nghị định 145/2020): công ty quy định ngày nghỉ hằng tuần là thứ Bảy, bạn làm ca 3 đêm thứ Bảy:
200% (ngày nghỉ hằng tuần) + 30% (làm đêm) + 20% × 200% (làm thêm vào ban đêm) = 270%.
Trong đánh giá thực tế đã gặp trường hợp công ty chỉ trả 130% cho ca này – nghĩa là người lao động bị thiếu hơn một nửa.
Nghỉ hằng tuần: mỗi tuần bạn được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục. Ngày nghỉ hằng tuần phải ghi trong nội quy lao động (Điều 111). Ngoài giờ nghỉ giữa ca, công ty còn phải quy định thời gian nghỉ ngắn trong nội quy (Điều 109).
5. Nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm
Nghề của bạn có trong danh mục không? Danh mục do Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH ban hành, bổ sung bởi Thông tư 19/2023/TT-BLĐTBXH. Thời gian làm nghề theo các danh mục cũ trước 01/3/2021 vẫn được tính. Nếu có tên trong danh mục, quyền lợi của bạn khác người làm việc bình thường:
- Phép năm nhiều hơn: 14 ngày làm việc (nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm) hoặc 16 ngày làm việc (đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm), so với 12 ngày của công việc bình thường – Điều 113 khoản 1.
- Khám sức khỏe ít nhất 6 tháng/lần – xem bài An toàn, vệ sinh lao động.
- Bồi dưỡng bằng hiện vật (thức ăn, đồ uống) theo định suất hằng ngày, khi làm nghề trong danh mục và môi trường có yếu tố có hại vượt tiêu chuẩn cho phép. Theo Thông tư 24/2022/TT-BLĐTBXH, có 4 mức: 13.000 đ, 20.000 đ, 26.000 đ, 32.000 đ. Làm từ 50% giờ làm bình thường trở lên được cả định suất; dưới 50% được nửa định suất; tăng ca thì định suất tăng theo số giờ làm thêm (Điều 4). Điều kiện về môi trường lao động trong thông tư này có dẫn chiếu Thông tư 29/2021/TT-BLĐTBXH – văn bản đó đã hết hiệu lực. Đang đối chiếu văn bản thay thế
Lỗi hay gặp: công ty không xác định công việc nào là nặng nhọc, độc hại; trả bồi dưỡng thấp hơn mức; không trả bồi dưỡng cho giờ tăng ca.
6. Bạn làm gì
- Ghi giờ làm của chính bạn mỗi ngày (giờ vào, giờ ra, tăng ca) vào sổ hoặc điện thoại. Chụp bảng chấm công nếu được xem.
- So phiếu lương với giờ bạn ghi theo bảng ở mục 4. Sai thì hỏi phòng nhân sự bằng văn bản (tin nhắn, đơn) – giữ lại bản hỏi.
- Không muốn tăng ca: bạn có quyền từ chối; nói rõ và lưu lại tin nhắn nếu bị ép.
- Bị nợ lương, trả trễ: bạn được nghỉ việc ngay không cần báo trước – xem Hợp đồng lao động, mục 5.
- Khiếu nại: xem Giữ bằng chứng và khiếu nại đúng cách.
- Lương tối thiểu vùng thường được điều chỉnh bằng nghị định mới ban hành vào cuối năm. Bài sẽ cập nhật khi có nghị định mới.
- Dự thảo sửa Bộ luật Lao động đề xuất thêm 2 ngày nghỉ lễ – đang được xem xét, chưa phải luật.
Nguồn
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (Điều 95, 97, 98, 107, 109, 111, 113) – đối chiếu văn bản gốc 18/11/2026 – mở
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP về lương tối thiểu, ban hành 10/11/2025, hiệu lực 01/01/2026 – mở
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP (giới hạn giờ làm thêm, cách tính) – còn hiệu lực, có dự thảo sửa đổi 2026 – mở
- Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH (danh mục nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm), bổ sung bởi Thông tư 19/2023/TT-BLĐTBXH – mở
- Thông tư 24/2022/TT-BLĐTBXH (bồi dưỡng bằng hiện vật), ban hành 30/11/2022 – đối chiếu văn bản gốc 18/11/2026
Thấy thông tin sai hoặc đã cũ? Hãy báo cho người biên soạn để sửa. Bài này không thay thế tư vấn pháp lý cho từng vụ việc.