Bài › Công nhân và người làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm
An toàn, vệ sinh lao động: khám sức khỏe, bệnh nghề nghiệp và những điều bạn tự nhìn thấy được
- Công ty phải tổ chức khám sức khỏe ít nhất 1 lần/năm; nghề nặng nhọc, độc hại ít nhất 6 tháng/lần – công ty trả tiền.
- Làm việc với bụi, ồn, hóa chất phải được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp; lao động nữ được khám phụ sản.
- Hiện có 35 bệnh nghề nghiệp được BHXH chi trả, ví dụ bụi phổi, điếc do tiếng ồn, nhiễm độc chì, benzen.
1. Khám sức khỏe: bao lâu một lần, ai trả tiền
Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, Điều 21: 1. Hằng năm, người sử dụng lao động phải tổ chức khám sức khỏe ít nhất một lần cho người lao động; đối với người lao động làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, người lao động là người khuyết tật, người lao động chưa thành niên, người lao động cao tuổi được khám sức khỏe ít nhất 06 tháng một lần. 2. Khi khám sức khỏe theo quy định tại khoản 1 Điều này, lao động nữ phải được khám chuyên khoa phụ sản, người làm việc trong môi trường lao động tiếp xúc với các yếu tố có nguy cơ gây bệnh nghề nghiệp phải được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp. 3. Người sử dụng lao động tổ chức khám sức khỏe cho người lao động trước khi bố trí làm việc và trước khi chuyển sang làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hơn hoặc sau khi bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đã phục hồi sức khỏe, tiếp tục trở lại làm việc…
Chi phí khám do công ty trả. Bạn có quyền xin kết quả khám của mình.
Lỗi hay gặp ở nhà máy: chỉ khám tổng quát lúc mới vào, không khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho người làm ở khu bụi, ồn, hóa chất; không khám phụ sản cho lao động nữ; người làm nghề nặng nhọc chỉ khám 1 lần/năm.
2. 35 bệnh nghề nghiệp được BHXH chi trả
Từ 15/02/2026, danh mục do Thông tư 60/2025/TT-BYT quy định (thay Thông tư 15/2016 và 02/2023), vẫn gồm 35 bệnh (Điều 3). Một số bệnh hay gặp ở nhà máy:
- bụi phổi silic, amiăng, bông, talc, than; hen và viêm phế quản mạn tính nghề nghiệp;
- điếc nghề nghiệp do tiếng ồn; bệnh do rung toàn thân, rung cục bộ;
- nhiễm độc chì, benzen và đồng đẳng, thủy ngân, mangan, cadmi, carbon monoxide, arsenic;
- bệnh da nghề nghiệp (do crôm, do cao su và phụ gia cao su, do môi trường ẩm ướt, lạnh kéo dài);
- bệnh giảm áp (thợ lặn).
Nếu bạn làm lâu năm ở nơi bụi, ồn, hóa chất và có triệu chứng (ho kéo dài, khó thở, nghe kém…), hãy nói rõ nghề và nơi làm việc khi đi khám, và hỏi về khám bệnh nghề nghiệp.
3. Quyền từ chối làm việc nguy hiểm
Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, Điều 6 khoản 1 điểm đ: người lao động có quyền “Từ chối làm công việc hoặc rời bỏ nơi làm việc mà vẫn được trả đủ tiền lương và không bị coi là vi phạm kỷ luật lao động khi thấy rõ có nguy cơ xảy ra tai nạn lao động đe dọa nghiêm trọng tính mạng hoặc sức khỏe của mình nhưng phải báo ngay cho người quản lý trực tiếp để có phương án xử lý…”
Cũng theo Điều 6, bạn có quyền được biết các yếu tố nguy hiểm, có hại ở nơi làm việc và cách phòng tránh; được huấn luyện an toàn; được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp; được đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Đi kèm là nghĩa vụ: dùng đúng đồ bảo hộ được cấp và tuân thủ quy trình an toàn.
4. Những điều bạn tự nhìn thấy được
Đây là những điểm đánh giá viên thường kiểm tra ở nhà máy. Bạn cũng tự quan sát được:
- Lối thoát hiểm không bị khóa, không bị chắn hàng; có biển chỉ dẫn thoát hiểm và đèn chiếu sáng sự cố.
- Có sơ đồ thoát hiểm treo ở khu làm việc; có biển điểm tập trung đủ rộng cho số người.
- Diễn tập phòng cháy có cả ca đêm, không chỉ ca ngày.
- Bình chữa cháy đặt trên giá, móc hoặc trong hộp – không để dưới đất, không bị che.
- Có phiếu an toàn hóa chất (MSDS) ở nơi chứa hóa chất. Luật Hóa chất 2025 (Điều 25) buộc bên mua hóa chất nguy hiểm phải yêu cầu và lưu giữ phiếu này tại nơi tồn trữ. Nên có bản tiếng Việt để bạn đọc được.
- Xe nâng có còi cảnh báo khi di chuyển vào vùng nguy hiểm (QCVN 25:2015/BLĐTBXH).
- Máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt (nồi hơi, bình áp lực, thang máy, cầu trục, xe nâng…) có tem kiểm định còn hạn.
- Có túi sơ cứu đủ đồ và người được huấn luyện sơ cứu ở mỗi ca.
5. Bị tai nạn lao động: làm gì ngay
- Cấp cứu trước: gọi 115 nếu nặng. Báo ngay người quản lý.
- Ghi lại: giờ, nơi xảy ra, máy hay công việc đang làm, người chứng kiến. Chụp ảnh nơi xảy ra nếu an toàn.
- Giữ toàn bộ giấy tờ y tế: giấy ra viện, hóa đơn, kết luận giám định.
- Hỏi công ty về khai báo tai nạn lao động và chế độ của công ty, của quỹ BHXH tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp. Mức bồi thường, trợ cấp cụ thể sẽ được trình bày trong một bài riêng sau khi đối chiếu văn bản gốc.
- Bị từ chối, hãy xem Giữ bằng chứng và khiếu nại đúng cách.
Việt Nam đã phê chuẩn Công ước ILO số 155 về an toàn, vệ sinh lao động (1994) và số 187 về khung thúc đẩy an toàn, vệ sinh lao động (2014). Cả hai nay thuộc nhóm công ước cơ bản của ILO.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật An toàn, vệ sinh lao động đã trình Quốc hội ngày 21/10/2026, dự kiến hiệu lực 01/3/2027. Nội dung chính: đổi tên cơ quan theo bộ máy mới, sửa thủ tục khai báo, điều tra tai nạn lao động, cắt giảm thủ tục. Chưa phải luật.
Nguồn
- Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, ban hành 25/6/2015, hiệu lực 01/7/2016 – còn hiệu lực, đã được Luật BHXH 2024 sửa phần chế độ bảo hiểm – mở
- Thông tư 60/2025/TT-BYT về bệnh nghề nghiệp được hưởng BHXH, ban hành 31/12/2025, hiệu lực 15/02/2026 – thay Thông tư 15/2016/TT-BYT và 02/2023/TT-BYT (đối chiếu văn bản gốc 18/11/2026)
- Luật Hóa chất số 69/2025/QH15, ban hành 14/6/2025, Điều 25 (phiếu an toàn hóa chất)
- QCVN 25:2015/BLĐTBXH – an toàn lao động đối với xe nâng hàng (mục 2.1.16.2)
- Công ước ILO số 155 (Việt Nam phê chuẩn 03/10/1994) và số 187 (phê chuẩn 16/5/2014) – NORMLEX – mở
Thấy thông tin sai hoặc đã cũ? Hãy báo cho người biên soạn để sửa. Bài này không thay thế tư vấn pháp lý cho từng vụ việc.