Bài › Công nhân và người làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm
Hợp đồng lao động: 8 điều bạn cần biết trước khi ký
- Hợp đồng từ 1 tháng trở lên phải làm bằng văn bản, 2 bản – bạn giữ 1 bản.
- Công ty không được giữ CCCD, bằng cấp gốc, không được bắt bạn đặt cọc tiền hay tài sản.
- Bị nợ lương, trả lương trễ, bị ngược đãi hay quấy rối – bạn được nghỉ việc ngay, không cần báo trước.
1. Bạn phải được ký hợp đồng – và giữ 1 bản
Hợp đồng lao động phải làm bằng văn bản, thành 2 bản: bạn giữ 1, công ty giữ 1. Hợp đồng điện tử cũng có giá trị như bản giấy. Chỉ hợp đồng dưới 1 tháng mới được thỏa thuận bằng lời nói (trừ một số trường hợp luật quy định riêng).
Bộ luật Lao động 2019, Điều 14 khoản 1: “Hợp đồng lao động phải được giao kết bằng văn bản và được làm thành 02 bản, người lao động giữ 01 bản, người sử dụng lao động giữ 01 bản…”
Bạn phải tự ký hợp đồng của mình (Điều 18). Chỉ việc theo mùa vụ, việc dưới 12 tháng mới được nhóm người lao động từ 18 tuổi ủy quyền cho một người ký thay – và khi đó phải có danh sách ghi rõ họ tên, ngày sinh và chữ ký của từng người.
2. Hợp đồng có thời hạn chỉ được ký tối đa 2 lần
Có 2 loại hợp đồng: không xác định thời hạn, và xác định thời hạn (không quá 36 tháng) – Điều 20.
- Hết hạn mà bạn vẫn làm: trong 30 ngày hai bên phải ký hợp đồng mới. Quá 30 ngày không ký thì hợp đồng cũ tự trở thành không xác định thời hạn.
- Hợp đồng có thời hạn chỉ được ký thêm 1 lần. Nếu bạn vẫn tiếp tục làm, hợp đồng thứ ba phải là không xác định thời hạn (trừ vài trường hợp đặc biệt như người lao động cao tuổi, người nước ngoài).
3. Thử việc: chỉ 1 lần, có giới hạn ngày
Mỗi công việc chỉ được thử việc 1 lần (Điều 25):
| Loại công việc | Thử việc tối đa |
|---|---|
| Quản lý doanh nghiệp | 180 ngày |
| Cần trình độ cao đẳng trở lên | 60 ngày |
| Cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | 30 ngày |
| Công việc khác | 6 ngày làm việc |
Lương thử việc ít nhất bằng 85% lương của công việc đó (Điều 26).
4. Ba việc công ty KHÔNG được làm
Điều 17. Người sử dụng lao động không được: 1. Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. 2. Yêu cầu người lao động phải thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động. 3. Buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để trả nợ cho người sử dụng lao động.
Nói đơn giản: thu tiền cọc đồng phục, cọc dụng cụ, cọc “giữ chỗ”, giữ CCCD hay bằng gốc đều là trái luật.
5. Bạn được nghỉ ngay, không cần báo trước, khi…
Theo Điều 35, bạn có quyền đơn phương nghỉ việc không cần báo trước nếu:
- không được bố trí đúng công việc, địa điểm, điều kiện làm việc như đã thỏa thuận;
- không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng hạn;
- bị ngược đãi, đánh đập, xúc phạm danh dự, bị cưỡng bức lao động;
- bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc;
- lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở y tế;
- đủ tuổi nghỉ hưu;
- công ty cung cấp thông tin không trung thực khi tuyển dụng làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.
Các trường hợp khác, bạn phải báo trước: ít nhất 45 ngày (hợp đồng không xác định thời hạn), 30 ngày (hợp đồng 12–36 tháng), 3 ngày làm việc (hợp đồng dưới 12 tháng).
6. Nghỉ việc rồi – tiền phải trả trong 14 ngày làm việc
Điều 48 khoản 1: “Trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản tiền có liên quan đến quyền lợi của mỗi bên…” – một số trường hợp được kéo dài nhưng không quá 30 ngày.
Ngày phép năm bạn chưa nghỉ cũng phải được trả bằng tiền khi nghỉ việc (Điều 113 khoản 3).
7. Những lỗi hay gặp ở nhà máy
Từ kinh nghiệm đánh giá tại nhà máy, đây là những lỗi về hợp đồng gặp thường xuyên nhất:
- Không ký hợp đồng, hoặc ký xong không đưa người lao động bản của họ.
- Người lao động chưa ký vào hợp đồng, hoặc người khác ký thay.
- Thử việc 2 tháng cho công nhân phổ thông (quá giới hạn 6 ngày hoặc 30 ngày).
- Ký hợp đồng có thời hạn lần thứ ba.
- Trừ tiền cọc đồng phục, dụng cụ khi mới vào làm.
- Nghỉ việc nhưng bị giữ lương tháng cuối, không trả tiền phép năm còn lại.
8. Bạn làm gì
- Trước khi ký: đọc kỹ công việc, nơi làm, mức lương, thời hạn. Không hiểu thì hỏi lại – bạn không bắt buộc phải ký ngay.
- Sau khi ký: xin bản của bạn. Chụp ảnh từng trang, lưu vào điện thoại và gửi cho người thân giữ hộ.
- Bị đòi đặt cọc hay nộp giấy tờ gốc: chỉ đưa bản sao. Nếu đã lỡ nộp, đề nghị nhận lại bằng văn bản (tin nhắn, đơn), ghi ngày.
- Có tranh chấp: xem bài Giữ bằng chứng và khiếu nại đúng cách, và danh bạ hỗ trợ.
Dự án luật sửa đổi Bộ luật Lao động đã được trình Quốc hội ngày 21/10/2026 và đang được xem xét. Chưa phải luật. Bài sẽ được cập nhật khi Quốc hội biểu quyết.
Nguồn
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, ban hành 20/11/2019, hiệu lực 01/01/2021 – còn hiệu lực (đối chiếu văn bản gốc 18/11/2026) – mở
Thấy thông tin sai hoặc đã cũ? Hãy báo cho người biên soạn để sửa. Bài này không thay thế tư vấn pháp lý cho từng vụ việc.